7524 sayılı Kanunun 32 nci maddesi ile yatırım fon ve ortaklıklarına ilişkin önemli değişiklikler yapılmıştır.
1.1.2025 tarihinden itibaren elde edilen kazançlara
uygulanmak üzere yayımı tarihinde (2.8.2024)
yürürlüğe giren bu değişiklikler
aşağıda kısaca açıklanacaktır.
Ancak yapılan değişikliklerin daha kolay
anlaşılabilmesi bakımından öncelikle
mevcut düzenlemelere yer verilecektir.
1. Mevcut Düzenlemeler:
- Yatırım Fon ve Ortaklıklarının Kazançlarına Uygulanan Kurumlar vergisi İstisnası:
5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun (kvk) 5 inci
maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi ile
Türkiye'de kurulu yatırım fon ve
ortaklıklarının elde ettikleri
aşağıdaki kazançlar kurumlar vergisinden
istisna edilmiştir:
- Menkul kıymetler yatırım fonları veya ortaklıklarının portföy işletmeciliğinden doğan kazançları,
- Portföyü Türkiye'de kurulu borsalarda işlem gören altın ve kıymetli madenlere dayalı yatırım fonları veya ortaklıklarının portföy işletmeciliğinden doğan kazançları,
- Girişim sermayesi yatırım fonları veya ortaklıklarının kazançları,
- Gayrimenkul yatırım fonları veya ortaklıklarının kazançları (Esas faaliyet konusu itibarıyla gayrimenkul, gayrimenkul projeleri ve gayrimenkule dayalı haklardan oluşan portföyü işletmek amacıyla kurulanlar dışında kalanların kazançları hariç),
- Emeklilik yatırım fonlarının kazançları,
6) Konut finansmanı fonları ile varlık finansmanı fonlarının kazançları.
- Kurumların Yatırım Fon ve Ortaklıklarından Elde Ettikleri Kar Payı ve Diğer Kazançlara Uygulanan İstisna:
5520 sayılı KVK ile kurumların tam
mükellefiyete tabi girişim sermayesi
yatırım fonu katılma payları ile girişim
sermayesi yatırım ortaklıklarının hisse
senetlerinden elde ettikleri kâr
payları ve katılma paylarının fona
iadesinden doğan gelirler ile bu fonların katılma
paylarının 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 279
uncu maddesi kapsamında değerlenmesinden kaynaklanan
değer artış kazançları kurumlar
vergisinden istisna edilmiştir (KVK Md. 5/1-a-3).
Diğer yatırım fonu katılma payları ile
yatırım ortaklıklarının hisse
senetlerinden elde edilen kâr payları ise bu
istisnadan yararlanamaz (KVK Md. 5/1-a-son cümle).
Buna göre, kurumlarca girişim sermayesi yatırım
fonu ve ortaklıkları dışındaki
yatırım fon ve ortaklıklarından elde edilen
kazançlar için kurumlar vergisi istisnasından
yararlanılamamaktadır. İstisna sadece
15.07.2023'ten önce iktisap edilen yatırım
fonu katılma paylarından elde edilen kâr
payları ile katılma paylarının fona iadesinden
doğan gelirler için (portföyünde yabancı
para birimi cinsinden varlık ve altın ile diğer
kıymetli madenler ve bunlara dayalı sermaye piyasası
araçları bulunan yatırım fonlarından
elde edilen kazançlar hariç) uygulanabilmektedir
(7456 sayılı Kanun, Md. 19/a ve 30/1-d).
2. 7524 SAYILI KANUNLA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER:
- Yatırım Fon ve Ortaklıklarında (Emeklilik Yatırım Fonları Hariç) Kurumlar Vergisi İstisnası Uygulanabilmesi İçin Taşınmazlardan Elde Ettikleri Kazançların En Az %50'sinin Dağıtılması Şartı Getirilmiştir:
7524 sayılı Kanunun 1.1.2025 tarihinden itibaren elde
edilen kazançlara uygulanmak üzere yayımı
tarihinde (2.8.2024) yürürlüğe giren 32 nci
maddesi ile KVK'nın 5 inci maddesinin birinci
fıkrasının (a) bendinin son cümlesinde yer alan
“elde edilen” ibaresi, “elde
edilen, (d) bendindeki istisnadan yararlanamayan fon ve
ortaklıklardan elde edilenler
hariç,” şeklinde
değiştirilmiş ve (d) bendine
aşağıdaki paragraf eklenmiştir:
“Bu istisnadan faydalanılabilmesi için fon ve
ortaklıkların (emeklilik yatırım fonları
hariç) sahip oldukları taşınmazlardan elde
ettikleri kazançların en az %50'sinin, elde
edildiği hesap dönemine ilişkin kurumlar vergisi
beyannamesinin verilmesi gereken ayı izleyen ikinci ayın
sonuna kadar kâr payı olarak
dağıtılması şarttır. Bu süre
içerisinde belirtilen orana kadar kârın ortaklara
dağıtılmaması durumunda, istisnadan
faydalanılması nedeniyle zamanında tahakkuk
ettirilmeyen vergiler ziyaa uğramış
sayılır.”
Yapılan düzenleme aşağıda kısaca
açıklanmıştır:
- KVK'nın 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca yatırım fon ve ortaklıklarında (emeklilik yatırım fonları hariç) bu fon ve ortaklıkların elde ettikleri kazançlara kurumlar vergisi istisnası uygulanabilmesi için bu fon ve ortaklıkların sahip oldukları taşınmazlardan elde ettikleri kazançların en az %50'sinin, elde edildiği hesap dönemine ilişkin kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken ayı izleyen ikinci ayın sonuna kadar kâr payı olarak dağıtılması şarttır. Bu süre içerisinde belirtilen orana kadar kârın ortaklara dağıtılmaması durumunda, istisnadan faydalanılması nedeniyle zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler ziyaa uğramış sayılır.
- Bu madde ile, taşınmazlara yatırım yapan fon ve ortaklıkların, ticari mal niteliğinde olanlar dahil sahip oldukları taşınmazlardan elde ettikleri kazançların %50'sinin, maddede öngörülen süre içerisinde ortaklarına kâr payı olarak dağıtmaları istisnanın temel koşulu olarak düzenlenmiş bulunmaktadır.
- Gerekçede yer alan açıklamalara göre, maddedeki “taşınmaz kazançları” ibaresinden; taşınmaz alım satım kazançları, kira gelirleri, taşınmaza dayalı hakların devir ve temlikinden elde edilen kazançlar, taşınmaz inşaat projelerinden elde edilen gelirler, taşınmaz işletme gelirleri gibi doğrudan taşınmazlardan elde edilen gelir ve kazançların anlaşılması gerekmektedir. Bu açıklamalardan, dağıtım şartı getirilen kazanç kapsamına taşınmazların yetkili değerleme kuruluşlarına yaptırılan değerleme sonucunda hesaplanan ve henüz realize olmamış kazançların girmediği anlaşılmaktadır. Diğer yandan 165 no.lu Vergi Usul Kanunu Sirküleri ile, KVK'nun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde sayılan ve kazançları kurumlar vergisinden istisna edilen fonların, 2023 ve izleyen dönemlerdeki mali tablolarını 213 sayılı Vergi Usul Kanununun enflasyon düzeltmesi hükümleri uyarınca düzeltmeye tabi tutmamaları öngörülmüş olup, bu nedenle bunlar enflasyon düzeltmesi yapmamışlardır. Ancak bu fonlar 2025 yılı kazançlarından itibaren yukarıda belirtilen taşınmaz kazançlarının yarısını dağıtma koşuluyla istisnadan yararlanabileceklerinden, bu koşulu yerine getirmeyip istisnadan yararlanamayan fonların enflasyon düzeltmesi yapması gerekeceğini düşünüyoruz.
- Kâr dağıtım şartının yerine getirilemediği durumlarda kurumlar vergisi istisnasından yararlanılamayacağı ve uygulanan istisna iptal edileceği için kurumların bu fon ve ortaklıklardan sağladıkları istisna uygulanmamış kâr payı gelirlerine iştirak kazancı istisnası uygulanması gerekir. Nitekim bu husus 7524 sayılı Kanunun 32 nci maddesi ile KVK'nın 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin son cümlesinde yer alan “elde edilen” ibaresi, “elde edilen, (d) bendindeki istisnadan yararlanamayan fon ve ortaklıklardan elde edilenler hariç,” şeklinde değiştirilmek suretiyle temin edilmiştir.
- Kâr dağıtımına konu kazanç taşınmazlardan elde edilen kazançlarla sınırlı olup, bu gelirler dışındaki kazançların dağıtım zorunluluğu yoktur. Kâr dağıtım şartının sağlanamaması durumunda taşınmaz gelirleri dahil diğer tüm gelirler için istisnadan yararlanılamayacaktır.
- Faaliyet alanı gereği portföyüne veya aktifine taşınmaz dahil edemeyen ve inşaat projeleri yapamayan fon ve ortaklıkların taşınmaz kazançları gelirleri bulunmayacağından, bu fon ve ortaklıklar için kâr dağıtımı şartı aranmayacaktır.
- İstisna uygulanmayan kurum kazançları
üzerinden yatırım fon ve ortaklıkları
KVK'nın 32 nci maddesi uyarınca %30 kurumlar
vergisi hesaplamak zorundadırlar.
- Yatırım Fon ve Ortaklıklarının Yurt İçi Asgari Kurumlar Vergisi Karşısındaki Durumu:
7524 sayılı Kanunun 36 ncı maddesi ile
düzenlenen yurt içi asgari kurumlar vergisi
uygulamasına göre, Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 32
ve 32/A maddeleri hükümleri dikkate alınarak
hesaplanan kurumlar vergisi; indirim ve istisnalar
düşülmeden önceki kurum kazancının
%10'undan az olamayacaktır.
Maddede yer alan “indirim ve istisnalar
düşülmeden önceki kurum kazancı”
ibaresi, hesap dönemi sonundaki ticari bilanço
karına kanunen kabul edilmeyen giderlerin eklenmesiyle bulunan
tutarı ifade etmektedir.
Söz konusu madde 2025 yılı ve izleyen vergilendirme
dönemlerinde elde edilen kazançlara (özel hesap
dönemine tabi olan kurumların ise 2025 takvim
yılında başlayan özel hesap dönemi ve
izleyen vergilendirme dönemlerinde elde edilen
kazançlarına) uygulanmak üzere yayımı
tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Maddenin 2 nci fıkrasına göre, yatırım fon
ve ortaklıklarında, yurt içi asgari kurumlar
vergisi hesaplanırken indirim ve istisnalar
düşülmeden önceki kurum kazancından,
KVK'nın 5 inci maddenin birinci
fıkrasının (a) bendi ile sahip oldukları
taşınmazlardan elde edilen kazançlar
dışında (d) bendinde sayılan istisna
kazançlar düşülecek, başka bir ifade ile
söz konusu kazançlar üzerinden yurt içi
asgari kurumlar vergisi alınmayacaktır.
Buna göre, yatırım fon ve ortaklıklarında
yurt içi asgari kurumlar vergisine sadece
taşınmazlardan elde edilen kazançlar girecektir.
Bu madde ile yatırım fon ve
ortaklıklarının elde ettikleri taşınmaz
kazançlarının tamamı kar
dağıtımı yapılsın
yapılmasın yurt içi asgari kurumlar vergisi
matrahına dahil edilecektir. Bu kazanç belirlenirken de
yukarıda belirtildiği üzere enflasyon
düzeltmesinin etkilerinin dikkate alınması gerekir.
Zira enflasyon düzeltmesi 2024 ve devamında ticari
kazancı etkileyen bir faktör olup asgari kurumlar vergisi
matrahını belirleyecektir.
Ayrıca taşınmaz kazançları
dolayısıyla asgari kurumlar vergisine tabi olan
yatırım fon ve ortaklıklarından kâr
payı elde eden kurumlarda KVK'nun 5/1-a maddesinde
belirtilen istisnanın uygulanıp uygulanmayacağı
hususunda da tereddütler vardır.
Kurumlar vergisine tabi tutulmayan henüz realize
olmamış gayrimenkul değerleme
kazançlarının yurt içi asgari kurumlar
vergisi hesabında da dikkate alınmaması
gerektiğini düşünüyoruz.
Saygılarımızla.
The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.