Turkey: Yenilenebilir Enerji Tekonolojilerinde Patent

Last Updated: 11 July 2019
Article by Kübra Dede

ÖZET

Yenilenebilir enerji kaynakları kömür, doğalgaz gibi zamanla tükenen fosil yakıtlara olan bağımlılığı azaltmaktadır. Özellikle 1973 yılında Arap devletlerinin petrol fiyatlarını arttırmasıyla yaşanan petrol krizi bu konudaki farkındalığı dünya genelinde yükseltmiştir. Hidrolik, rüzgâr, jeotermal, güneş, biyokütle ve diğer yenilenebilir enerji kaynakları çevreyle dost olmaları ve tükenmemeleri sebebiyle devlet teşvikleriyle de desteklenmektedirler. Bu sebeple, yenilenebilir enerji teknolojilerine ilişkin gerçekleştirilen patent başvurularının sayısı da günden güne artmaktadır. Makalemizde yenilenebilir enerji teknolojilerinin öneminden ve bu alanda gerçekleştirilen patent başvurularından bahsedilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Yenilenebilir Enerji Kaynakları, Fosil Yakıtlar, Patent, İnovasyon, Devlet Teşvikleri.

GİRİŞ

Yenilenebilir enerji, gücünü doğadan alan ve tükenmeyeceği düşünülen çevreyle dost enerji kaynağıdır. Güneş enerjisi, biyokütle enerjisi ve rüzgâr enerjisi en çok kullanılan türlerindendir. Türkiye'nin bulunduğu konum ve coğrafi özellikleri sayesinde temiz enerji elde etme potansiyeli oldukça yüksektir.

Yenilenemeyen enerji kaynakları ise karbon bazlı olarak sınıflandırılan sonlu kaynaklardır. Petrol, kömür ve doğalgaz gibi yaygın olarak kullanılan fosil yakıtlar çevreyi kirletmekte ve sera etkisi yaratarak iklim değişikliğine sebep olmaktadırlar. Bu kaynaklara olan bağımlılığın azaltılması çevresel ve ekonomik açıdan önem teşkil etmektedir. Bir diğer enerji çeşidi olan nükleer enerji, kullanımı için ilk yatırım maliyetlerinin yüksek olması ve radyoaktif atık bırakması nedeniyle tercih edilmemektedir.

Tüm bunlar, yenilenebilir enerji teknolojilerine olan ilgi ve yatırımın önem kazanmasını sağlamıştır. Devlet teşvik politikalarının da gündeme gelmesiyle bu alanda yapılan çalışmalar yoğunlaşmış ve geliştirilen yeni teknolojiler sayesinde patent başvurularının sayısı ve niteliği artmıştır.

I. TÜRKİYE'DE YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARININ KULLANIMI

Yenilebilir enerji kaynakları doğada kendiliğinden bulunmakta ve sürekliliğini korumaktadır. Fosil yakıtlara nazaran daha çevreci oldukları bilinmektedir. Üstelik dünyadaki fosil yakıt rezervlerinin önümüzdeki 45 yıl içerisinde tükenmesi beklenmektedir. Bu nedenle alternatif enerji kaynaklarına yönelim bir zorunluluk haline gelmiştir.

Dünya genelinde yaygın olarak kullanılan yenilebilir enerji kaynağı çeşitleri; güneş enerjisi, rüzgâr enerjisi, hidroelektrik enerjisi, biyokütle enerjisi, jeotermal enerji ve dalga enerjisi olarak sınıflandırılmaktadır.

TC. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın resmî sitesinden elde edilen bilgiye göre yenilenebilir enerji verileri aşağıdaki tablodaki gibidir; Türkiye, coğrafi konumu ve doğal kaynakları sebebiyle yenilenebilir enerji üretim potansiyeli yüksek bir ülkedir. Ancak tablodan da anlaşılacağı

üzere, yenilenebilir enerji kaynaklarının enerji potansiyelleri ile yıllık üretim miktarları kıyaslandığında kaynaklarımızın yeterince değerlendirilmediği, bu alandaki çalışmaların gelişime açık olduğu ve teknolojik çalışmalara hız kesmeden devam edileceği görülmektedir.

II. TÜRKİYE'DEKİ ENERJİ VERİMLİLİĞİ DESTEKLERİ

Türkiye'de yenilebilir enerji kaynaklarına ilişkin destekler 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kanunu'na göre düzenlenmektedir. Bu Kanun'a göre yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik enerjisi üreten gerçek ve tüzel kişiler, ihtiyaçlarının üzerinde ürettikleri elektrik enerjisini dağıtım sistemine vermeleri halinde Kanun'un ekinde bulunan I Sayılı Cetvel'deki fiyatlardan on yıl süre ile faydalanabileceklerdir. Bu sayede, elektrik enerjisi üreten kişilere alım garantisi verilmesi söz konusudur.

Kanun'da bulunan I Sayılı Cetvel detaylı olarak incelendiğinde, biyokütle ve güneş enerjisine verilen teşviklerin diğerlerine oranla daha fazla olduğu da açıkça görülmektedir.

Madde 6/B incelendiğinde ise, lisans sahibi tüzel kişilerin 5346 sayılı Kanun kapsamındaki yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı ve 31/12/2015 tarihinden önce işletmeye giren üretim tesislerinde kullanılan mekanik veya elektromekanik aksamın yurt içinde imal edilmiş olması halinde, bu tesislerde üretilerek iletim veya dağıtım sistemine verilen elektrik enerjisi için I Sayılı Cetvel'de belirtilen fiyatlara, üretim tesisinin işletmeye giriş tarihinden itibaren beş yıl süreyle Kanun'a ekli II sayılı Cetvel'de belirtilen fiyatlar ilave edilerek ek bir teşvikten daha yararlandırıldığı anlaşılmaktadır.

Enerji verimliliğinin arttırılması ve gereksiz enerji kullanımının önlenmesine yönelik mülga Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü tarafından tebliğ olarak yayımlanan usul ve esaslara uygun olarak hazırlanan projeler ise, Verimlilik Artırıcı Proje ("VAP") olarak değerlendirilmeye alınmaktadırlar. Bu kapsamda değerlendirilen projelere KDV hariç olmak üzere toplamda en fazla 1 milyon Türk Lirası'na kadar destek verilmektedir. Geri ödeme süresi 5 yıla kadar olanlara ise proje bedelinin en fazla %30'u hibe olacak şekilde verilmektedir.1

Bir diğer destek olan gönüllü anlaşmalar ("GA") ile; işletmelerin geçmiş 5 yıllık enerji yoğunluklarının ortalaması olan referans enerji yoğunluğuna göre, önceden taahhüt ederek üç yıllık izleme dönemi sonunda ortalama en az %10 oranda enerji yoğunluğunu azaltan işletmelere hibe şeklinde devlet desteği verilmektedir.2 GA yapan ve taahhüdünü yerine getiren bir işletmenin anlaşmanın yapıldığı yıla ait enerji giderinin %20'sine 200.000 TL'ye kadar destek olunmaktadır.

III. YENİLENEBİLİR ENERJİ TEKNOLOJİLERİNE İLİŞKİN PATENT ÖRNEKLERİ

Yenilenebilir enerji kaynaklarına verilen önemin artmasıyla beraber tekniğe özgü ihtiyaçlar ortaya çıkmıştır. Teknik ihtiyaçların giderilmesi için gerçekleştirilen teknik çözümler ise bu alanda birçok patente konu olmuştur. Üstelik yenilenebilir enerji teknolojilerine ilişkin gerçekleştirilen buluşların sayısı azımsanmayacak kadar çoktur. Yenilenebilir enerji teknolojileri bilişim, makine, tarım ve elektronik gibi çeşitli sektörler ile sentez edilmiştir.

Bazı örnekleri inceleyecek olursak, JP20181374653 no.lu dokümanda güneş ışığının toplanmasını arttıran bir fotovoltaik modül geliştirilmiştir. İki yönlü olarak ışık alan fotovoltaik modül bir ön paketleme bileşeni ve bir arka paketleme bileşeni tarafından korunan güneş pili hücresi içermektedir. Ön paketleme bileşeni, fotovoltaik modülün ön tarafında saydam bir üst kapak içermektedir. Arka paketleme bileşeni ise fotovoltaik modülün arkasından ışığın girmesini ve güneş hücrelerine ulaşmasını sağlayan şeffaf bir parça ile güneş hücresinin önünden gelen ışığı yansıtmak için kullanılan bir yansıtma parçasına sahiptir.

Güneş panellerinin üzerinde biriken kir, toz ve çeşitli partiküller verimliliklerini büyük ölçüde düşürmektedir. Bu sebeple kendi kendini temizleyen güneş panelleri, temizleyici robotlar ve benzeri buluşlar gerçekleştirilmiştir. US20190637884 no.lu patent dokümanında kirlilik sorununa çözüm olarak geliştirilen otomatik güneş paneli temizleme cihazı anlatılmaktadır. Cihaz üzerindeki sürücüler, temizleyici parçayı panelin bir yüzeyi boyunca itmektedir. Panelin bir kenarının tespit edilmesi için ise sürücülere sensör yerleştirilmiştir. Böylelikle bir kontrol devresi sensörden gelen verilere dayanarak temizleyicinin panele göre hizalanmasını sağlamaktadır.

JP20081649795 no.lu patent dokümanında ise bir rüzgâr türbini jeneratörü sisteminin kanat kontrolünün yapılmasına ilişkin bilişim tabanlı bir sistem söz konusudur. Kontrol sistemi ile önceden belirlenmiş bir zaman dilimine göre gerçek zamanlı rüzgâr durumuna ait parametrelerin elde edilmesi, asal rüzgâr enerjisinin bir yön açısını tespit etmek için elde edilen rüzgâr koşul parametresinin vektör analizinin yapılması ve rüzgâr türbini jeneratörü sisteminin kanatlarının temel rüzgâr enerjisinin yön açısına göre kontrol edilmesi sağlanmaktadır. Ülkelerin coğrafi özellikleri dikkate alınmakla beraber enerji potansiyelleri ve ihtiyaçlarına göre ilgilendikleri alanlar değişmektedir. Dolayısıyla, güneş ve rüzgâr enerjisine ek olarak biyokütle, jeotermal ve okyanus enerjisi gibi diğer alanlarda da çeşitli buluşlar mevcut bulunmaktadır.

SONUÇ

Fosil yakıtların çevreye olumsuz etkilerinin yanı sıra kaynaklarının azalmaya başlamış olması insanlığın alternatif çözümler bulmasını gerekli kılmıştır. Yenilenebilir enerji teknolojilerindeki gelişmeler, devlet teşviklerinin de katkısıyla her geçen gün artmaktadır. Sunulan teknik çözümler patente konu olmakta ve her buluş bir yenisine zemin hazırlamaktadır. Bu durum ülkelerin yakın gelecekte tamamen yenilenebilir teknolojilerle enerji ihtiyaçlarını karşılayacak potansiyele sahip olmaları konusunda umut vermektedir.

1 https://www.enerji.gov.tr/tr-TR/Sayfalar/Enerji-Verimliligi-Destekleri

2 https://www.enerji.gov.tr/tr-TR/Sayfalar/Enerji-Verimliligi-Destekleri

3 https://worldwide.espacenet.com/?locale=en_EP

4 https://worldwide.espacenet.com/?locale=en_EP

5 https://worldwide.espacenet.com/?locale=en_EP

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Mondaq Free Registration
Gain access to Mondaq global archive of over 375,000 articles covering 200 countries with a personalised News Alert and automatic login on this device.
Mondaq News Alert (some suggested topics and region)
Select Topics
Registration (please scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions