Turkey: Uçuş Personelinin Ücretlerinin Vergilendirilmesine İlişkin Son Düzenlemeler

Last Updated: 8 July 2019
Article by Yener Koçer and Özge Ergül

ÖZET

18.01.2019 tarihli ve 30656 sayılı Resmi Gazete 'de yayımlanan 7161 sayılı "Vergi Kanunları İle Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un 3. maddesi ile getirilen düzenlemede; uçuş maksadıyla görevlendirilen pilotlar ile uçuş esnasında uçak içerisinde hizmet veren personele yapılan aylık ücret ödemelerinin gerçek safi değerinin %70'i gelir vergisinden istisna tutulmuş, aynı Kanun'un 4. maddesi ile 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 29. maddesinin 2. bendinde değişiklik yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler: 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu, Gelir Vergisi İstisnası, Uçuş Personeli, Pilot, Kabin Memuru, Tazminat.

GİRİŞ

Gelişen teknolojinin en büyük yansıması şüphesiz ki ulaşım sektörü üzerinde görülmektedir. Ulaşım sektöründe ise uzakları yakınlaştıran hava ulaşımı, taşıma maliyetlerini düşürmesi, yolcuların en kısa sürede düşük maliyetle seyahat etmesine olanak sağlaması, gerek ulusal gerekse uluslararası ticarete etkisi bakımından büyük öneme sahiptir. Bunun yanı sıra sosyal ve kültürel olarak etkileşimi hızlandırmaktadır. Tüm bu sosyal ve ekonomik etkenlere sahip hava ulaşımının başarılı bir şekilde gerçekleştirilmesinde ise hava araçları kadar uçuşlarda görevli uçuş personelinin katkısı tartışılmaz bir noktadır. Görev itibariyle kritik bir konuma sahip olan uçuş personellerinin elde ettikleri ücretlerin vergilendirilmesi konusunda yapılan yeni düzenlemeler bu makalemizin konusunu oluşturmaktadır.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ("GVK")'nun 29. maddesine göre, Türk Hava Kurumu veya kanuni veya iş merkezi Türkiye'de bulunan müesseselerde uçuş maksadıyla görevlendirilen, hava aracının sevk ve idaresiyle görevli pilotlar ile uçuş esnasında uçak içinde hizmet veren yetkili sivil havacılık otoritesince sertifikalandırılmış personele ödenen tazminatlar, gündelikler, ikramiyeler, zamlar veya aynı mahiyetteki ödemeler gelir vergisinden müstesna tutulmaktaydı. Buna göre birçok havayolu şirketi tarafından uçuş personelinin esas maaşları çok düşük belirlenmekte vergi istisnasından fazla yararlanmak için tazminat ve prim ödemeleri yüksek gösterilerek %85'lere varan gelir vergisi istisnası uygulanabilmekteydi.

Yapılan değişiklikler sonucunda, aynı Kanun'un 23. maddesine eklenen 17. bent ile bahsi geçen personele ödenen aylık ücretin gerçek safi değerinin %70'inin gelir vergisinden istisna edileceği kararlaştırılmıştır.

I. KONUYA İLİŞKİN YASAL DÜZENLEMELER

193 sayılı GVK'nın 61. maddesinde ücret, işverene tabi ve belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar (hizmet karşılığının mal olarak verilmesi) ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen (konut, araç sağlanması vb.) menfaatler şeklinde tanımlanmıştır. Aynı maddede ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı (mali sorumluluk tazminatı), tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık ilişkisi niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunmasının ücretin niteliğini değiştirmeyeceği belirtilmiştir.

7161 sayılı Kanun kapsamında GVK'nın 23. maddesine eklenen 17. bent ile, kamu kurum ve kuruluşları hariç Türk Hava Kurumu veya kanuni veya iş merkezi Türkiye'de bulunan müesseselerde uçuş maksadıyla görevlendirilen, hava aracının sevk ve idaresiyle görevli pilotlar ile uçuş esnasında uçak içinde hizmet veren yetkili sivil havacılık otoritesince sertifikalandırılmış kabin memurlarına ödenen aylık ücretin gerçek safi değerinin %70'inin gelir vergisinden istisna olacağı belirlenmiştir.

Söz konusu istisnanın kapsamı ve uygulamalarına ilişkin açıklamaların yer aldığı 306 Seri Numaralı Gelir Vergisi Tebliği 15.03.2019 tarihli ve 30715 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Bu açıklamalarda, kamu kurumları dışında çalışan pilot ve kabin memurlarına ödenen aylık ücretin gerçek safi değerinin %70'inin gelir vergisi istisnası kapsamına dahil edileceğine ilişkin hesaplamalara yer verilmiştir.

II. UÇUŞ PERSONELİNE YAPILAN ÖDEMELERİN VERGİLENDİRİLMESİ

7161 sayılı Kanun ile yapılan düzenleme öncesinde, uçuş personeline yapılan tazminat gündelik, ikramiye, zam veya aynı mahiyetteki ödemeler gelir vergisinden tamamen istisna tutuluyordu. Bu nedenle birçok havayolu şirketi kanuni düzenlemelerin müsaade ettiği ölçüde vergiden kaçınma mekanizması olarak uçuş personeline düşük sabit maaş, yüksek tazminat ve prim ödemeleri sistemini uygulamaktaydı. Yeni düzenlemenin ardından "Uçuş ücretlerinde %85'lik istisna %70'e düşürüldü" benzeri haberler bu uygulamanın çok sık uygulandığı hatta piyasada genel bir uygulama haline geldiğini göstermektedir.

Uçuş personeline yapılan ödemelerde kanuni bir boşluk bulunması nedeniyle ciddi vergi kayıpları söz konusu olduğundan uçuş personeline yapılan tüm ödemelerin ücret mahiyetinde değerlendirileceği ve ilgili personele ödenen aylık ücretlerin gerçek safi değerinin %70'inin vergiden istisna edileceği yönünde düzenleme yapılmıştır.

Yapılan düzenleme sonrasında uygulamada, personele yapılan ödemelerin ne şekilde vergilendirileceği, %70'lik istisnasının hangi ücrete uygulanacağı, personele eskiden olduğu gibi tazminat ödenmesinin mümkün olup olmayacağı, personele uçuş harici yapılan ödemelerin istisnaya etkisi gibi birçok konuda tereddüt ortaya çıkmıştır.

Yeni düzenlemeye göre, uçuş personeline yapılan tüm ödeme kalemlerinin ücret olarak değerlendirilerek ilgili hizmet erbabının bordrosunda gösterilmesi gerekmektedir. Bordroda yer alan brüt ücret tutarının GVK'nın 63. maddesi uyarınca aşağıda detayına yer verdiğimiz ücretin gerçek safi değerinin tespitinde indirilecek giderlerin düşülmesinin ardından bulunan tutarın %70'lik kısmı vergiden müstesna tutulacak kalan kısım ise ödemenin çeşitliliği dikkate alınmaksızın vergiye tabi tutulacaktır.

GVK'nın 63. maddesine göre, ücretin gerçek safi değerinin tespitinde aşağıdaki indirimlerin yapılması mümkün bulunmaktadır.

  • 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 190'ıncı maddesi uyarınca yapılan kesintilerle, Ordu Yardımlaşma Kurumu ve benzeri kamu kurumları için yapılan kanuni kesintiler,
  • Kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun geçici 20'nci maddesinde belirtilen sandıklara ödenen aidat ve primler,
  • Sigortanın Türkiye'de kâin ve merkezi Türkiye'de bulunan bir emeklilik veya sigorta şirketi nezdinde akdedilmiş olması şartıyla; ücretlinin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına ait hayat sigortası poliçeleri için hizmet erbabı tarafından ödenen primlerin %50'si ile ölüm, kaza, sağlık, hastalık, engellilik, işsizlik, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigorta poliçeleri için hizmet erbabı tarafından ödenen primler,
  • Çalışanlar tarafından ilgili kanunlarına göre, sendikalara ödenen aidatlar,

Buna göre uçuş personeline baz maaş, tazminat, zam, giyim yardımı, uçuş hakkı, güleryüz tazminatı, iyi hizmet ödülü vb. her ne ad altında ödeme yapılırsa yapılsın yapılan ödemenin mahiyetinin önemi bulunmaksızın personele ücret mahiyetinde yapılan ödeme tutarları üzerinden istisna tutarın hesaplanması gerekmektedir. Diğer bir ifade ile personele yapılan ödeme çalışma ücreti, uçuş tazminatı vb. adlar altında detaylandırılsın ya da detaylandırılmasın istisna tutarın tespitinde personele ilgili ayda yapılan toplam ödeme tutarının dikkate alınmasının uygun olacağı kanaatindeyiz.

III. İSTİSNADAN FAYDALANMASI MÜMKÜN OLAN PERSONELLER

Konuya ilişkin Tebliğ düzenlemesinde, Türk Hava Kurumu veya kanuni veya iş merkezi Türkiye'de bulunan müesseselerde görevli olmakla birlikte hava aracının sevk ve idaresiyle görevli pilotlar ile uçuş esnasında uçak içinde hizmet veren yetkili sivil havacılık otoritesince sertifikalandırılmış kabin memurları dışındaki diğer personelin yetkili sivil havacılık otoritesince sertifikalandırılmış veya uçak içinde hizmet veriyor olsa dahi bu istisnadan yararlanamayacağı belirtilmiştir.

Uçağın kalkış ya da inişinden önce uçağın temizliği, bakımı, onarımı ile görevli hizmet erbabının uçuşla doğrudan ilgisi bulunmadığından bu hizmet erbabına yapılan ödemeler üzerinden istisna uygulanması mümkün olmayacaktır.

Diğer taraftan uçuş hizmetlerinde görev alan kabin memuru ya da pilotların eğitim, kurum içi toplantı vb. nedenlerle uçuş gerçekleştirmedikleri günler için esasen söz konusu hizmet erbabının eğitim ya da toplantıya katılım amacının uçuş hizmetleri olduğu dikkate alındığında ödenen ücretlerin istisna uygulamasına konu edilmesinde sakınca bulunmayacağı kanaatindeyiz.

SONUÇ

Yukarıda açıkladığımız üzere eskiden tazminat, prim, ikramiye vb. ödeme kalemleri yapılarak %85'lere varan oranlarda vergi indirimleri uygulanmasının önüne geçme amacıyla getirilen yeni düzenleme ile birlikte 01.02.2019 tarihinden itibaren kamu kurum ve kuruluşları hariç Türk Hava Kurumu veya kanuni veya iş merkezi Türkiye'de bulunan müesseselerde uçuş maksadıyla görevlendirilen, hava aracının sevk ve idaresiyle görevli pilotlar ile uçuş esnasında uçak içinde hizmet veren yetkili sivil havacılık otoritesince sertifikalandırılmış kabin memurlarına ödenen aylık ücretin gerçek safi değerinin %70'i gelir vergisinden istisna edilecektir.

İstisna uygulamasında özellik arz eden ve göz ardı edilmemesi gereken temel husus, istisnanın, kamu kurum ve kuruluşları hariç Türk Hava Kurumu veya kanuni veya iş merkezi Türkiye'de bulunan müesseselerde uçuş maksadıyla görevlendirilen hava aracının kontrolü ile görevli pilotlar ve uçuş esnasında uçak içinde hizmet veren yetkili sivil havacılık otoritesince sertifikalandırılmış kabin memurlarına yönelik olduğudur. Türk Hava Kurumu veya kanuni veya iş merkezi Türkiye'de bulunan müesseselerde görevli olmakla birlikte belirtilen görevliler dışındaki diğer personel, yetkili sivil havacılık otoritesince sertifikalandırılmış veya uçak içinde hizmet veriyor olsa da bu istisnadan yararlanamayacaktır. Bu nedenle istisna uygulamasında yasal düzenlemeler dikkate alınarak işlem gerçekleştirilmesi yararlı olacaktır, aksi takdirde olası bir incelemede eleştiri konusu yapılabilecektir.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Mondaq Free Registration
Gain access to Mondaq global archive of over 375,000 articles covering 200 countries with a personalised News Alert and automatic login on this device.
Mondaq News Alert (some suggested topics and region)
Select Topics
Registration (please scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions