Turkey: Halka açik olmayan anonim şirketlerde azinlik pay Sahipliği haklari

Last Updated: 28 May 2019
Article by Nusret Cetin

Türk Ticaret Kanunu ("TTK"), anonim şirketlerde her bir pay sahibine tanınan haklar yanında, sermayenin belirli bir oranındaki paylara sahip ortaklara bazı ek haklar sağlamıştır. "Azlık" ya da "azınlık" olarak ifade edilen bu gruba girebilmek için halka kapalı şirketlerde esas sermayenin en az % 10'unu temsil eden paylara sahip olmak gereklidir. Aşağıda öncelikle azlık oluştursun oluşturmasın her bir pay sahibinin hakları, sonrasında ise azlık pay sahiplerinin sahip olduğu özel haklar sunulmuştur.

1. PAY SAHİPLİĞİ HAKLARI

TTK'da her bir pay sahibine sağlanan hakların, oy kullanma ve kar payı alma dışındaki en önemlileri şunlardır:

a) Bilgi Alma Hakkı: TK m.437/f.2'ye göre, her pay sahibi genel kurulda, yönetim kurulundan, şirketin işleri; denetçilerden denetimin yapılma şekli ve sonuçları hakkında bilgi isteyebilir. Bilgi verilmesi, sadece, istenilen bilgi verildiği takdirde şirket sırlarının açıklanacağı veya korunması gereken diğer şirket menfaatlerinin tehlikeye girebileceği gerekçesi ile reddedilebilir. Bilgi alma veya inceleme istemleri cevapsız bırakılan, haksız olarak reddedilen, ertelenen ve bu fıkra anlamında bilgi alamayan pay sahibi, reddi izleyen on gün içinde, diğer hâllerde de makul bir süre sonra mahkemeye başvurabilir.

b) Genel Kurulu Çağırma Yetkisi: Şirket genel kurulunu toplantıya çağırma yetkisi kural olarak yönetim kuruluna aittir. Ancak, çağrı konusunda asıl yetkili olan yönetim kurulunun devamlı olarak toplanamaması, toplantı nisabının sağlanmasının olanaksız olması veya hiç mevcut olmaması hallerinde, tek bir pay sahibi mahkemeye başvurarak genel kurulun toplanmasına karar verilmesini isteyebilir.

c) Özel Denetçi Atanmasını Talep Etme Hakkı: TTK m.438'e göre her bir pay sahibi pay sahipliği haklarının kullanılabilmesi için gerekli olduğu takdirde ve bilgi alma veya inceleme hakkı daha önce kullanılmışsa, belirli olayların özel bir denetimle açıklığa kavuşturulması için bir özel denetçi atanmasını genel kuruldan isteyebilir. Bu talebin genel kurul tarafından reddedilmesi halinde, azınlık oluşturmayan veya paylarının itibari değer toplamı birmilyon Türk Lirasından fazla olmayan pay sahibinin mahkemeye başvurarak özel denetçi atanmasını talep etme yetkisi yoktur.

d) Sorumluluk Davası Açma Hakkı: Her pay sahibi, TTK m.553.maddesi uyarınca kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusuruyla ihlal eden kurucular, yönetim kurulu üyeleri, yöneticiler veya tasfiye memurları aleyhine sorumluluk davası açabilir. Buna ek olarak, her bir pay sahibi, TTK m.549, 550, 551 ve 554'te belirten sorumluluk davalarını açabilir.

e) Genel Kurul ve Yönetim Kurulu Kararları Aleyhine Dava Açmak: Her bir pay sahibi, şartları varsa hukuka aykırı olan genel kurul ve yönetim kurulu kararlarının geçersizliğine ilişkin dava açabilir. Bu davaları açabilmek için, azınlık oluşturmak gerekli değildir.

2. AZINLIK PAY SAHİPLİĞİ HAKLARI

Azınlık pay sahipleri, yukarıda sayılan pay sahipliği haklarına ek bazı haklarla donatılmıştır. Yukarıda da belirtildiği gibi, azınlık oluşturmak için halka açık olmayan şirketlerde esas sermayenin en az % 10' unu, halka açık şirketlerde ise esas sermayenin en az % 5' ini temsil eden paylara sahip olmak gerekir. TTK'da özel olarak azınlığa tanınmış hakların kullanılması açısından, halka açık olmayan şirketlerde sermayenin % 10'u ile % 49'una sahip olunması arasında bir fark yoktur.

TTK'da öngörülen başlıca azınlık hakları şunlardır:

a) Genel Kurulu Toplantıya Çağırma Hakkı: Azınlık oluşturmayan pay sahipleri, yönetim kurulunun çağrı yetkisini kullanmayacak derecede işlevsiz kaldığı hallerle sınırlı olarak genel kurulun toplanmasını mahkemeden isteyebilirken, TTK m.411 azınlık pay sahiplerine böyle bir sınırlama olmaksızın genel kurulu çağırılmasını talep etme hakkı tanımıştır. TTK m.411'e göre, azınlık pay sahipleri, yazılı olarak gerektirici sebepleri ve gündemi belirterek, yönetim kurulundan genel kurulu toplantıya çağırmasını veya zaten toplanacak ise görüşülmesini istedikleri konuları gündeme koymasını isteyebilirler. Yönetim kurulu çağrıyı kabul ettiği takdirde, genel kurul en geç kırk beş gün içinde yapılacak şekilde toplantıya çağrılır; aksi hâlde çağrı istem sahiplerince yapılır. Talep açıkça reddedildiğinde veya yedi iş günü içinde olumlu cevap verilmediği takdirde ise azlık çağrı istemi ile şirketin merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesine başvurabilir.

b) Özel Denetçi Atanmasını Mahkemeden İsteme Yetkisi: Yukarıda belirtildiği gibi azınlık oluşturmayan pay sahipleri genel kuruldan özel denetçi talep edebilir, ancak bunun reddi halinde başvurabileceği bir hakkı söz konusu değildir. TTK m.439, azınlık pay sahiplerine, genel kurulun red kararına karşı mahkemeye başvurarak özel denetçi atanmasını isteme hakkı vermiştir.

c) Genel Kurul Toplantısının Ertelenmesini İsteme Hakkı: TTK m.420'ye göre, finansal tabloların müzakeresi ve buna bağlı konular, azınlık pay sahiplerinin istemi üzerine, genel kurulun bir karar almasına gerek olmaksızın, toplantı başkanının kararıyla bir ay sonraya bırakılır. Bu hak, azınlık pay sahiplerine, genel kurula önemli bir müdahale etme gücü vermesi dolayısıyla dikkate çekicidir.

d) Nama Yazılı Pay Senedi Basılmasını Talep Etme Hakkı: TTK m.486/f.3'de azınlık hak sahiplerinin istemde bulunması halinde nama yazılı pay senedi bastırılıp, tüm nama yazılı pay senedi sahiplerine dağıtılacağı öngörülmüştür.

e) Haklı Sebeple Fesih Davası Açma Hakkı: Azınlık hak sahiplerine tanınmış en önemli haklardan biri de şirketin haklı sebeple feshini talep etme hakkıdır. TTK m.531'e göre, haklı sebeplerin varlığında, azınlık, mahkemeden şirketin feshine karar verilmesini talep edebilir. Ancak mahkeme, fesih yerine, davacı pay sahiplerine, paylarının karar tarihine en yakın tarihteki gerçek değerlerinin ödenip davacı pay sahiplerinin şirketten çıkarılmalarına veya duruma uygun düşen başka bir çözüme karar verebilir.

f) Kurucuların, Yönetim Kurulu Üyelerinin ve Denetçilerin İbra Edilmesini Engelleme Hakkı: Kural olarak ibra edilmiş yönetim kurulu üyeleri aleyhine m.553'e göre sorumluluk davası açılamaz. Bunun bir istisnası, TTK m.559'da düzenlenmiştir. Bu madde uyarınca kurucuların, yönetim kurulu üyelerinin, denetçilerin, şirketin kuruluşundan ve sermaye artırımından doğan sorumlulukları, şirketin tescili tarihinden itibaren dört yıl geçmedikçe sulh ve ibra yoluyla kaldırılamaz. Dolayısıyla, kuruluştan ve sermaye artırımından doğan sorumluluk 4 yıl geçmedikçe ortadan kaldırılamaz. 4 yılın sonunda bu kişiler kural olarak genel kurulda ibra edilerek sorumluluktan kurtulabilirler. Ancak, kanun burada azınlık hak sahiplerine önemli bir hak tanımıştır. Buna göre, kuruluş veya sermaye artırımından 4 yıl geçmiş olsa dahi, azınlık pay sahipleri sulh ve ibranın onaylanmasına karşı iseler, sulh ve ibra genel kurulca onaylanmaz.

3. ÖZEL NİSAPLAR SEBEBİYLE SAHİP OLUNAN VETO HAKLARI

Her ne kadar azınlık haklarının kullanılması açısından, % 10 ile % 49 pay sahipliği arasında bir fark yoksa da bu, % 10'nun üzerinde sahip olunan pay oranlarının TTK kapsamında hiçbir farklılığa yol açmadığı anlamına gelmemektedir. TTK, şirket için önem arz eden bazı kararların alınması için nitelikli çoğunluk öngörmüştür. Bunların bazıları şöyledir:

  • Şirketin birleşme veya bölünme karara alabilmesi için genel kurulda mevcut
  • oyların üçte dördünün olumlu oyu gereklidir,
  • Şirketin feshi ve tasfiyesi için sermayenin en az %75'ini oluşturan pay
  • sahiplerinin olumlu oyu gereklidir.
  • Nama yazılı payların devrinin sınırlandırılması veya imtiyazlı pay oluşturulması
  • için sermayenin en az %75'ini oluşturan pay sahiplerinin olumlu oyu gereklidir.
  • Sermaye artırım durumunda pay sahiplerin yeni payların alımı konusundaki
  • rüçhan hakkının kaldırılması için sermayenin en az % 60'ını oluşturan pay sahiplerinin olumlu oyları gereklidir.

Görüldüğü üzere, azınlık oluşturan pay sahiplerinin pay oranı ne kadar yüksekse şirket açısından önemli kararların alınmasını engelleme ihtimali de o kadar yüksektir. Örneğin, sermayenin % 26'sını temsil eden paylara sahip bir kişi, şirketin birleşmesini veya bölünmesini, fesih kararı almasını veya nama yazılı payların devrinin sınırlandırılmasını engelleyebilir. Bu sebeple, % 49'un altında pay sahiplerinin haklarını değerlendirirken sadece azınlık haklarını değil, bu özel nisapları da dikkate almak gerekir.

4. ESAS SÖZLEŞMEDE VEYA PAY SAHİPLERİ SÖZLEŞMESİNDE SAĞLANAN EK HAKLAR

Yukarıda sayılan oranlar ve haklar, TTK'nın getirdiği düzenlemelerdir. Bu oranlar veya haklar konusunda esas sözleşme ile pay sahipleri lehine değişiklik yapılabilir. Bu çerçevede, % 10'nun altında paylara (örneğin % 5) sahip pay sahiplerinin, azınlık oluşturacağı esas sözleşmede kararlaştırılabilir veya yukarıda öngörülen özel nisaplar ağırlaştırılabilir. Bunun yanında, esas sözleşmede TTK'nın emredici hükümlerine aykırı olmamak şartıyla azınlığa bazı ek haklar tanınabilir.

% 10'nun üzerinde veya altında paylara sahip olan pay sahiplerinin haklarının koruma altına alınabileceği bir diğer olanak ise, pay sahipleri arasında imzalanan ve İngilizcesi "shareholders agreement" olarak adlandırılan pay sahipleri sözleşmesidir. Bu sözleşmede, hissesinin bir bölümünü başka birine satan pay sahibi ile bu yeni pay sahibi, şirketin yönetimine ilişkin konularda anlaşmaktadır. Dolayısıyla, bu sözleşme ile yeni hisse alan azınlık pay sahiplerine kanunda veya esas sözleşmede öngörülmeyen bazı haklar verilebilir. Ancak, unutmamak gerekir ki, bu sözleşme sadece taraflarını bağlayacağı için, sözleşmeye aykırılık durumunda kural olarak yalnızca sözleşmeyi ihlal eden tarafın sorumluluğuna gidilebilir. Dolayısıyla, bu sözleşmeye dayanılarak şirketin işleyişine doğrudan müdahale edilmesi esas sözleşmeye oranla daha zordur.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Mondaq Free Registration
Gain access to Mondaq global archive of over 375,000 articles covering 200 countries with a personalised News Alert and automatic login on this device.
Mondaq News Alert (some suggested topics and region)
Select Topics
Registration (please scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions