Turkey: Geçmişten günümüze ar-ge yatırımları

Last Updated: 7 February 2019
Article by Ayşe Akköse

ÖZET

OECD ülkelerince, ekonomik büyümenin sürdürülebilir olması amacıyla Ar-Ge faaliyetlerine yapılan yatırımlar her sene artırılmaktadır. Bu amaçla, yasal düzenlemeler ve teşvik politikaları ile Ar-Ge faaliyetlerini özendirici uygulamalar geliştirilmektedir. Ülkemizde de Ar-Ge faaliyetlerinin ülke ekonomisine büyük katkısı olacağı bilinciyle 5746 sayılı Araştırma Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun kapsamında verilen teşvikler ile Ar-Ge faaliyetlerinin özendirilmesi hedeflenmiştir.

Ar-Ge faaliyetlerine yapılan yatırımlar, bu yatırımların önemi ile dünyada ve ülkemizde bu yatırımların yıllara göre değişimi makalemizin konusunu oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Ar-Ge Faaliyetleri, Ar-Ge Yatırımları, Ekonomik Büyüme, 5746 Sayılı Kanun.

GİRİŞ

Bir ülkenin gelişmişlik düzeyi ile Ar-Ge faaliyetlerine verdiği önem arasında doğru orantı olduğu bilinen bir gerçektir. Zira, Ar-Ge faaliyetleriyle katma değeri yüksek ürünler üreterek kendi teknolojisini üreten ülkeler, dışa bağımlılığın önüne geçecekleri gibi uluslararası platformlarda rekabet etme güçlerini ve refah seviyelerini artıracaklardır. Diğer bir deyişle, bir ülkenin refaha ulaşabilmesi, o ülkenin bilim ve teknolojiye sahip olmasının ötesinde bilimsel çalışmalar neticesinde teknoloji üretmesi ve bu üretilen teknolojinin bir kısmının ülkenin ulusal güvenliğine katkı sağlarken diğer bir kısmının da uluslararası piyasada talep edilerek ekonomik anlamda getiri sağlamasına bağlıdır.1

Bir ülkede Ar-Ge faaliyetlerine verilen önemi anlamak için o ülkede bakılması gereken bazı göstergeler ise; Ar-Ge faaliyetlerine yapılan yatırım, Ar-Ge harcamalarının GSYİH içindeki payı, Ar-Ge personeli istihdamı ve patent sayısıdır. Makalemizde, bu göstergelerin dünyadaki ve Türkiye'deki değişimleri üzerinde durulacaktır.

  1. TÜRKİYE'DE AR-GE FAALİYETLERİ

Küresel anlamda rekabet gücü yüksek ülkelerde yaşanan gelişmeler dikkate alındığında, ulusal rekabet gücünü artırmak zorunda olan ülkemizin sadece kaynak donanımına ve maliyet avantajına dayalı geleneksel karşılaştırmalı üstünlük anlayışından, yüksek Ar-Ge yoğunluğuna, yüksek inovasyon becerisine, yüksek katma değere dayalı rekabet üstünlüğü anlayışına geçmesi ve bu amaçla Ar-Ge harcamalarının desteklenerek, özellikle eğitime yönelik projeler ile bilgi ve teknoloji altyapısının güçlendirilmesi gerekmektedir.2

Ar-Ge faaliyetlerini desteklemek amacıyla ülkemizde vergisel açıdan teşvikler ve Ar-Ge proje destekleri uzun yıllardır uygulanmaktadır. Reform niteliğinde olan 5746 sayılı Araştırma Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun kapsamında sağlanan avantajlar sayesinde ise Ar-Ge faaliyetleri ivme kazanmıştır. 2008 yılında yaklaşık 20 olan Ar-Ge Merkezi sayısı 2018 Kasım ayı verilerine göre 1055 olmuştur. 27 Ekim 2018 tarihli Resmî Gazete'nin mükerrer sayısında yayımlanan "2019 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı" nda "Özel sektör Ar-Ge ve tasarım merkezleri sayısının artırılması politikasına göre, özel sektör Ar-Ge ve Tasarım merkezlerine yönelik çalışmalara devam edilecek ve bu merkezlerin sayısı 1750' ye yükseltilecektir." açıklamasında bulunulmuştur. Buradan yola çıkarak, ülkemizde bilgiye yatırımın ülke ekonomisindeki önemi dolayısıyla, teknolojik ilerleme için desteklerin devam edeciğini söyleyebiliriz.

  1. DÜNYADA AR-GE FAALİYETLERİ

Bilgiye yapılan yatırım, ekonominin büyümesini sürdürülebilir kılmak için en etkin yatırım olarak görülmektedir. Burada akla ilk olarak Ar-Ge çalışmaları gelmektedir. Hükümetler Ar-Ge faaliyetlerini geliştirmek için farklı yöntemlerle özel sektöre yönelik destekler uygulamaktadır. Bu bağlamda birçok OECD ülkesinde doğrudan ya da dolaylı olarak Ar-Ge destekleri karşımıza çıkmaktadır.

Aşağıdaki tabloda dünya üzerindeki bazı ülkelerin Ar-Ge faaliyetlerine yaptıkları yatırımın 2007 ve 2017 yıllarına ait verileri yer almaktadır.

3

Bu verilerden yola çıkarak diyebiliriz ki, şu an gelişmiş ülke olarak adlandırılan ülkeler Ar-Ge'ye yaptıkları yatırımı gün geçtikçe artırmışlardır.

Tabloda Ar-Ge çalışmalarına yaptıkları yatırım konusunda en dikkat çeken Güney Kore olarak görülmektedir. 1960'lı yılların başında kişi başına düşen milli gelir Türkiye'de 300 doların üzerindeyken Güney Kore'nin kişi başına milli gelirinin 80 dolar civarında olduğu düşünülürse şu an dünya ekonomisinde önemli bir yere sahip olmasını Ar-Ge stratejilerine borçludur. Bu stratejilerden bazıları;4

1. Öncelikle eğitime çok önem verildi. Özellikle de Ar-Ge'ye çok önem verildi.

2. Ar-Ge sisteminin geliştirilmesi için çok çaba gösterildi.

3. İleri teknolojili ve yüksek katma değerli ürünlerin üretimine ve ihracatına önem verildi ve özellikle teşvik edildi.

4. Güney Kore önce taklit sürecini 1960-1970 arası yaşadı, 1980′li yıllarda transformasyon sürecini tamamladı ve 1990'dan itibaren inovasyon sürecine geçmiş oldu.

5. Özel sektörün kendi Ar-Ge sistemini kurması özellikle teşvik edildi.

6. Büyük şirketlerin Ar-Ge sistemini kurmaları desteklenmekle birlikte, Ar-Ge merkezleri ve teknoloji tabanlı küçük firmalar ve KOBİ'lerin çok yoğun bir şekilde Ar-Ge çalışmaları teşvik edildi.

7. Tekstil gibi emek yoğun sanayilerden uzaklaşılarak önce hafif sanayi, sonra ağır sanayiye sonrada ileri teknolojilere geçiş yapıldı.

8. Odak sektörler seçilerek, bu sektörlere yapılan yatırımlar desteklendi.

9. Ar-Ge harcamaları özel sektörün menfaatleri gözetilerek, araştırmadan ziyade ürün geliştiremeye ve uygulamalı araştırmaya ayrılarak doğrudan katma değere dönüşecek ve para kazandıracak ürünlerin geliştirilmesine harcandı.

10. Ar-Ge sonucu geliştirilen ürünlerin ve tescillenen patentlerin ticarileştirilmesine çok önem verilerek, Ar-Ge harcamalarının geri dönüşümü ve tekrar Ar-Ge harcamalarına kaynak aktarılması sağlanarak, patent sahiplerinin motivasyonu artırıldı.

11. Ar-Ge politikalarında, odak sektörler seçilerek stratejik kararlar alındı; özellikle otomotiv, elektronik, bilim ve teknoloji ürünlerinde yeni ürün patlamaları yaşandı ve dolayısıyla bu ürünlerde bütün dünyaya katma değerli ürünler ihraç edilerek ülkenin kalkınması ve gelişmesi sağlandı.

SONUÇ

Özetle, katma değeri yüksek ürünler üreterek, teknolojide rekabet edebilir bir ülke olmanın yolu Ar-Ge çalışmalarından geçmektedir. Hali hazırda ülkemizin Ar-Ge stratejileri de destekleyici ve özendirici yönde ilerlerken özel sektöre bu anlamda büyük görev düşmektedir. Ar-Ge faaliyetleri, geçmiş yıllara nispeten ilerleme kaydetmiş olsa da diğer gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin aynı zaman dilimi içerisindeki durumlarıyla karşılaştırıldığında, yeterince gelişememiştir.5 Hem yabancı sermayeyi ülkemize çekmek hem de teknolojik olarak dışa bağımlılıktan kurtulmak için teknolojiyi yakalamamız ve Ar-Ge zeminimizi sağlamlaştırmamız gerektiği bariz bir gerçektir.

Footnotes

1 Fatih Zabun, "Türkiye'de Finans Kaynağı Bakımından Ar-Ge Harcamaları", Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Anahtar, Ocak 2015

2 Yavuz Akbulak, Sevinç Akbulak, "Türkiye'nin Rekabet Gücü Bağlamında Araştırma ve Geliştirme (Ar-Ge) Faaliyetlerinin Özendirilmesi", Finans Politik Ekonomik Yorumlar Dergisi, Haziran 2010

3 EUROSTAT

4 https://inovasyon.com/2017/10/15/guney-kore-inovasyon-ile-nasil-gelisti/  Erişim Tarihi:17.12.2018

5 Fatih Zabun, "Türkiye'de Finans Kaynağı Bakımından Ar-Ge Harcamaları", Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Anahtar, Ocak 2015

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Mondaq Free Registration
Gain access to Mondaq global archive of over 375,000 articles covering 200 countries with a personalised News Alert and automatic login on this device.
Mondaq News Alert (some suggested topics and region)
Select Topics
Registration (please scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions